0 Odessa-Russkiy-teatr


Na 70 – m latom XIX stulecia Odessa osiągnęła wspaniałe powodzenia po obrotach handlu morskiego, mnogoludnosti, bogactwu kupieckich kapitałów, a także jaskrawym paleniskom kultury, widocznym dla powodzeń na polu dobroczynności i oświaty. Takim obrazem, obok z romantycznym imieniem Południowej Palmiry, Odessa jeszcze i zajmowała poczotnoje trzecie miejsce w hierarchii miast imperium rosyjskiego, ustępując pierwszeństwo lisz stołecznemu Sankt Petersburgowi i pierwszotronowej Moskwie.

Jeśli doceniać tamte osiągania miasta tradicyonnoju miarą «siedmiu cudów», to do nich w ten «złoty wiek» pomyślności Odessy, wszechkoniecznie odnosili się:
– port i go znana w wsiom morskim świecie Karantinnaja port z chleba estakadoju;
– ogromne bulwarowe schody, prowadząca swoimi dziesięcioma marszami z 192 kamiennych stopni do portu;
– wytrzymany w dobrym humorze wysokiego italianskogo odrodzenia Nadmorska aleja – uroczysta fasada Południowego Palmira, jak stolice urodzajnego Noworosyjskiego brzegu, znanego teraz jak Stiepowaja Ukraina;

– ogromna po obrotach zbożowo-eksportowego handlu giełda, którą wysłuchiwały chleba rynki całej Europy i Lewanta, szczególnie w ciężkie do nich nieurodzajne lata;
– jeden z największych w Rosji uniwersytet;
– najbardziej współczesny w tamtym imperium wodociąg.

Niestety! Wśród cudów Odessy już nie figurował jejo słynny i w Rosji i w Europie Miejski teatr. W noc na 2 stycznia 1873 roku niebo Odessy rozjaśniło się złowieszczą łuną, i na wynikający ranek mieszkańcom Odessy zostawało najwyżej smucić się o zagładzie tego, lepszego pomnika Odeskich dawnych czasów. Teatr rosyjski, od 1846 roku dzielący jego scenę z Italianskoj operą i baletowym zespołem, byli zmuszani zadowalać się bałagannymi pomostemу.

Ale Odessa już nie myślała siebie bez namiętności teatralnego życia i dlatego odrodzenie teatru rosyjskiego było lisz sprawą najbliższej przyszłości. I on, teatr rosyjski odrodził się, ale nie na jałowym miejscu. Powiemy wam większy – kącik Odessy na przecięciu ulicy Greckiej i Studziennej uliczki od dawna korzystał z sławy chlebnego miejsca.

Szczegółowiej o tym. W lata, poprzedzające opisywanym wydarzeniom, swojo miejsce w wyżej wymienionej hierarchii «siedmiu miejskich cudów» po prawie zajmowali rozsławione na całą Europę chlebowy „magaziejny” (mówiąc językiem współczesnym – składy) – zasieki Odessy jak spichlerze światowego znaczenia. W lepsze urodzajne lata składy przekraczały o jedną nawigację w porcie do 80 procentów całego urodzaju zbożowych chlebów Stiepowoj Ukrainy. Dlatego, do wszystkich swoim głośnym imionom i tytułom, Południowa Palmira w międzynarodowych giełdowych kołach bardziej wiele wieków nosił znakowy wiele mówiący tytuł «chlebowego miasta».


1


Jeden z takich sklepów zainstalował się na wyżej wymienionym miejscu i należał do rodziny odeskich handlowców Wielikanowyh. Jednak na środku 1850 – ch lat nowoizobrietionnyj elektromagnetyczny telegraf związał Odessu z rynkami międzynarodowymi Paryża i Londynu. Po liczonymi dniami hazardowe spekulacji ze zbożowymi chlebami Stiepowoj Ukrainy, pozwolić wcześniej zrobić kapitały «odeskim rotszyldam», odeszli do przeszłość. Nawet połowa wieku spustia pędy uczczonych panów handlowców jeszczo zamartwiali się za stolikami kawiarni «Fanconi» o złotych dienioczkach «chlebowego bomu ». Z przyjściem w Odessu kolei i budową ogromnych elewatorów chlebowego miasteczka na krańcach, wykorzystać ziemię w centrum Odessy pod „magaziejny” stało się deficytowe.


2


I oto wtedy handlowiec Aleksander Wielikanow, pogoriewaw razem z całą Odessa o stracie Miejskiego teatru, rozwiązał: «Mieszkańcom Odessy potrzebne nie tylko chleb ale też widoki». A o tyle, o ile nowy teatr rosyjski Odessa niezbędny, i mu dochód przynieść zdolny, to i wszczął nowo objawiony mecenas «teatralną sprawę». Dla czego i należało przystosować swój chlebowy „magaziejn” pod wystąpienia dramatycznych zespołów teatru rosyjskiego. Priczom, projekt nowego teatralnego budynku nakreślił architekt Fieliks Gonsiorowskij, a wykonawcą budownictwa wystąpił syn handlowca – Wiktor Aleksandrowicz Wielikanow.


6


I oto gazeta «Odeski Zwiastun» od 23 listopada 1874 roku wreszcie ucieszyła publiczność: «dzisiaj będzie pierwsze przedstawienie Rosjyskiego dramatycznego zespołu w nowourządzić teatrze pana Wielikanowa».


3


4


Jednak w antrieprieniorach – sodierżatielach teatru rosyjskiego Wielikanow zostawał w sumie niedługo. Rozwijający się światowy kryzys ekonomiczny znamiennie zrujnowawszy zmusił w 1875 roku ustąpić tieatraplnoje sprawa swojemu staremu znajomemu, towarzystwu i sąsiadowi po chlebowym „magaziejnam” Greckiej ulicy Fiodoru Rafałowiczu. Ten znakomity handlowiec w szacunek zasług poprzednika, przemianowywać teatr Wielikanowа na teatr Rafałowicza nie stanął. Bardziej tego, będąc człowiekiem dalekowzrocznym i proswieszczonnym, naraz zrozumiał, jaka nazwa teatru priwleczot największa ilość widzów. I zanios swojo zdobywanie we wszystkie miejskie rejestry jak teatr rosyjski.


5


To był mądrym wejściem. Gdyż przedstawienia Rosjankih dramatycznych zespołów ujarzmiali odeską publiczność praktycznie od dnia powstania miasta. Oczywiście, opery na włoskim, wodewile na francuskim, teatralne działania na innych przysłówkach zawsze znajdowały tu swoich widzów. Ale właśnie język rosyjski łączył całą wieloplemienną, wielokonfesyjną i taką raznoojazykuju Odessu w jednolitą rodzinę. I dlatego, po klasycznej italianskoj opery, Rosjanie dramatu i komedie niezmiennie wyprawiali największą publiczność, a odpowiednie, zapewniali zysk. Tym bardziej, jeżeli ich grali tacy mistrzowie, jak Nikołaj Karłowicz Miłosławskij.

O tym wystającym aktiorie, rieżyssiorie i antrieprieniorie wiadomo, że był nim szlacheckiego pochodzenia: razem z niemieckim rodowodem odziedziczył i rodowe nazwisko fon-Frideburg. Młody Nikołaj z początku wypróbował siebie na wojskowy niwie, przed nim otwierała się kariera oficera Rosjanki wojska. Ale droga służenia bogu Mars zmienił na ścieżkę pokłonu muzie Melpomena, a rodowe nazwisko Frideburg na dźwięczny sceniczny pseudonim Miłosławskij. Aktiorskuju karierę zaczynał w Sankt Petersburgu, grał w Aleksandrinskom teatrze w jednych spektaklach z legendarnym Wasilijem Karatyginym, ale następnie przedostał się z Północnego Palmira w Południową na chwilę opisywanych wydarzeń Miłosławskij już był nader znany w Odessie i gorąco kochamy tutejszymi teatromanami za spektakle, zagrane na różnych scenach miasta. I Rafałowicz, nie mędrkując podstępnie zaproponował Miłosławskomu i jego zespołowi, a w niejo wchodzili nader znane w swojo czas aktiory N. Kiriejew, M. Glebow, N. Nowikow-Iwanow, P. Nikitin, M. Iwanow-Kozielski i nie tylko, ozdobić swoją grą pomost noworożdionnogo teatru rosyjskiego.

Jesienią 1875 roku teatr zaprosił widzów na pierwsze premierzy. Ten czas zostaje znakową datą, kiedy teatr rosyjski w Odessa po raz pierwszy za bez przerwy obrioł własną scenę i osobisty adres: ulica Grecka, róg Studziennej uliczki.

Zespół Miłosławskogo przesłużyła w teatrze rosyjskim nie jeden sezon. W 1882 roku Miłosławskij uszoł z życia. Do żalu z powodu, nie pozostawił godnego prijomnika na stanowisku twórczego rozdziały teatru i regularny zespół rozeszły się po salach widowiskowych.

Idący odcinek historii teatru wolno nazwać «epoką wielkich gastrolorow». Tu dawali spektakle i koncerty liczny zwiozdy pierwszej wielkości. I otworzyła tę epokę legendarna Francuzka Sara Bernhard. Jejo występy gościnne, włączające w siebie cały szereg spektaklów, z triumfem przeszły na scenie teatru w listopadzie przez 1881 lata. W 1885 roku w teatrze oklaskiwali legendę niemieckiego teatru Ernstowi Possartu, w 1891 – olśniewającej Włoszce Eleonorze Duse. Oprócz nich pomost teatru pamięta krok Ludwiga Barnaja, Jeana Munie-Siułli, Benua Koklena-starszego, Mariji Sawinoj, Marka Kropiwnickogo, Mariji Zan’kowieckoj, Panasa Saksaganskogo, Władimira Dawydowa… Na tę scenę wypielęgnował na całym świecie znany komik niemego kina Max Linder. No a ilość aktiorow-gastrolorow, imiona których pani Historia nie raczyła zostawić potomkom, po prostu nie podlegają uczotu.

Spektakle tych albo innych wykonawców tradycyjnie zabawiali się w teatrze wieczorami. Ale jedna z najbardziej widowiskowych dramatów, pozostać w pamięci Odessу na długo, doszła do skutku w teatrze rosyjskim nie wieczorem lecz głęboką nocą 19 września 1906 roku. W teatrze wybuchnął pożar. Autorem i rieżyssiorom tego dramatu był sam los, ściślejszy od złej rockiem, dekoracjami – ściany teatru, a działającymi osobami – nocni stróże i żołnierze Dobrowolnej części Odeskiego strażak społeczeństwa. Dla trzy z odważnych ognieborcew skończyła się tragicznym finałem – pożar w teatrze rosyjskim unios ich życia.

Ale ogień był pobieżdion, teatr wybudowany od nowa. Dalszą jego los ustaliło pojawienie się na dworze Chersońskiej teatru Sibiriakowа, gdzie i została na dobrych dziesięć lat dramatyczny rosyjski zespół. Rozwój zaś postępu technicznego i nowomodne wiania młodego ХХ stulecia przestawiły świątynię Melpomena na Greckiej w pole handlowych przedsięwzięć i świeckich półsportowych rozrywek, takich jak skiejting-ring. Tak, w 1910 roku w Odessie odbywała się wspaniała artystyczno-przemysłowa wystawa. Właściciele teatru odezwali się na to wydarzenie: na podstawie teatru w 1912 roku został przeprowadzony wspaniały Samochodowy salon – jeden z pierwszych w imperium rosyjskim.


11


W tom zaś 1912 rokowi budynek teatru do reszty wyposażyli w nowe urządzenia pod skiejting-ring: teraz publiczność przychodziła tutaj nie oglądać spektakle a toczyć się na rolkach tak zaprowadzać powieści.


рус.т. ист.1


12


Jednak ściany, pamiętające głosy wielkich aktiorow, wytrzymali i ta próba. Teatr nie obumarł. Nie mógł umrzeć – przecież był rożdion na chlebowom miejscu. On lisz czekał na powrót swojej muzy – pięknego Melpomena, ale oczekiwanie to rozciągnęło się w długie lata. Teatr ukrył się na pewien czas, żeby dźwięcznie oświadczyć o sobie na nowym etapie.

Ale to już całkiem inna historia. I imię jej – epoka wielkich wstrząsów, którą otworzyła rewolucja 1917 roku.

Po tekście Aleksandra Suriłowa


af0


W pierwsze lata władzy radzieckiej w Odessa powstały kilka nowych teatrów: «Czerwona pochodnia», pierwszy rabocze-kriestjanskij teatr, Mołodiożnyj teatr, Futurystyczny teatr i dr. Najpomyślniejszy i żywotny z nich stał się stworzony w 1920 rokowi teatr «Massodram  (Pracownia socjalistycznej dramaturgii). W teatrze «Massodram» był wzroszczen rząd wspaniałych aktiorow. «Massodram» zamieniał swój adres kilka razy: pewien czas ten teatr kładł się w niedużym pomieszczeniu w Czerwonej uliczce, następnie na dworze Chersońskiej, 17, (w budynku, gdzie teraz rozmieszczony ukraiński teatr). W sierpniu 1926 roku, po decyzji miejskiego komitetu wykonawczego teatr «Massodram» był objedinion z rejonowym teatrem dramatycznym nazwy Tarasu Szewczenki, zajmującym pomieszczenie na rogowi ulicy Greckiej i Studziennej uliczki. Połączeniu było przywłaszczoną nową nazwą – Odeski rosyjski teatr dramatyczny. W 1927 roku teatr stanął przedsiębiorstwem państwowym, mu było przywłaszczonym imieniem odejść do tom zaś rokowi z życia przewodniczącego odeskiego gubernialnego komitetu wykonawczego Andrieja Wasiljewicza Iwanowa, człowieka, mającego prosty stosunek do rewolucyjnego działania i najodleglejsze – do teatralnej sztuki. Tak albo inaczej, ale teatr nosił imię A. Iwanowa osiem dziesięcioleci.

Nowoutworzyć teatru stanąć na czele człowiek z Moskwy – reżyser teatru moskiewskiego Rewolucji Aleksiej Lwowicz Gripicz, uczeń legendarnego Wsiewołoda Meyerholda. Gripicz przyjechał w Odessu z gotowym repertuarowym planem i swoim twórczym programem i zaprosił w zespół teatru całą grupę nowych aktorów, w tej liczbie z teatrów Moskwy i Piotrogrodu. Aleksiej Gripicz wystawił w Odessie pięć spektaklów, najbardziej legendarnym z których stanęła pierwsza postawienie sztuki Isaaka Babela «Zachód». Rieżyssior osobiście spotykał się i korespondował z Babelem korygując i uściślając pewne sceny. Spektakl został zrobiony jednolite i surowe dla minimum tak nazywanego «odeskiego kolorytu» i w swoim dźwięku podnosił się od szczegółowej historii jednej rodziny żydowskiej do głównym pytaniom współczesnego życia. Do żalu z powodu, z powodu pójść krytyki z góry «Zachód» utrzymał się w repertuarze mniej sezonu. Tylko za 60 lat, w 1987 roku zabroniona sztuka Babela otrzymała swoje drugie sceniczne urodzenie na scenie teatru.
Od 1933 roku i do zaczęła wojny artystycznym kierownikiem teatru był wystający radziecki reżyser Abraham Trieplew. Pierwsza postawienie Trieplewaa w Odessie – «Interwencja» Lewa Sławina po ocenie samego dramaturga była lepsza z bardziej dwóch dziesiątków, różnych postawień sztuki, idących w wielu miastach Związku Radzieckiego.


af1-3


Latem 1941 roku, po początku Wielkiej wojny ojczyźnianej kolektyw teatru został rozformowany. Ale teatr nie stał puste i w lata okupacji: na jego scenie przechodzili przez koncerty słynnego Rosjanina szansonisty Piotra Leszczenko, spektakle grał rosyjski dramatyczny zespół pod kierunkiem popularnego w przedrewolucyjnej Odessie aktora i przedsiębiorcy teatralnego Wasilija Wronskiego.
Naraz po wyzwoleniu miasta w 1944 roku, teatr wznowił swoją pracę przedstawiwszy odiesitam nowe spektakle, na aktualną wtedy wojenny temat. W 1945 roku artystycznym kierownikiem teatru został artysta ludowy Ukrainy Aleksander Iwanowicz Sołomarskij. W 50-ch – 60-ch latach teatr stał się sławnym nie tylko wystającymi aktiorskim i rieżyssiorskimi pracami ale też wspaniałą scenografią spektaklów: tu pracowali wystający teatralni artyści. W 1964 roku teatru stanąć na czele reżyser Władimir Bortko. Po emocjonalnym nasyceniu wewnętrznego życia kolektywu i skali zewnętrznych wydarzeń – to jest spektaklów, wyjść w te lata, «czasy Bortko» opuścili najgłębszy ślad w historii teatralnej Odessy. Obywatelski patos i duchowy romantyzm spektaklów Bortko byli w korycie twórczości «sześciobrygadzista», zgadzali się z uczuciem czasu, i dlatego szczególnie z zainteresowaniem i ciepło przyjmowali się widzami.


af4


W 1969 roku głównym reżyserem teatru został Wiktor Striżow. Jego postawienia zostawały dla miasta nie tylko artystycznymi, ale też społecznymi wydarzeniami. W 1974 roku teatru stanąć na czele Konstantin Czerniadiew. Ten rieżyssior zwracał się w swojej pracy, w zasadzie, do współczesnej rosyjskiej i zagranicznej dramaturgii, stawiał szczegółowe psychologiczne, analityczne spektakle, poświęcone problemom ludzkich, miłosnych i rodzinnych stosunków. Stanąć na czele teatru w 1978 roku Wiktor Tierientjew, był mistrzem z podziałką epickich spektaklów. Razem z nowym głównym artystą teatru stworzyli szereg monumentalnych postawień, wśród których szczególnie pomyślni okazali się inscenizacja «Cichego Donu» do M. Szołochowowi, «Młyn szczęścia» W. Mierieżko, «Trzy siostry» A. Czechowa. Byli w te lata znacznymi postawieniami zaproszonych reżyserów. «Samozwaniec» l. Korsuńskiego w postawieniu Romana Wiktiuka stał się jaskrawy wzorem oryginalnego artystycznego języka reżysera. W 1987 roku teatru znowu stanąć na czele wrócić z Moskwy Wiktor Striżow. Najznaczniejsze spektakle tego okresu w jego postawieniu odpowiadały estetycznym i społecznym ożydanijam «przebudowych» lat. Duży rezonans posiadały spektakle, stworzone przez teatr na przełomie drugiego i trzeciego tysiącleci, w 1999-2000 latach: «Richard III» W. Szekspira w postawieniu Aleksandra Dziekuna, «Konkurs» i «Akompaniator» po sztukach Aleksandra Galina w jego własnym postawieniu (te dwa spektakle opracowywał na całym świecie znany scenograf Dawid Borowski), «Anna Karenina» l. Tołstogo w postawieniu Eduarda Mitnickogo.

Po tekście Jurija Wołczanskogo.


af5


W 2002 – m rokowi teatr otworzył się po prawie dwuletniej przebudowy. Odnowił się nie tylko budynek – odnowił się kolektyw. Do przedstawicieli «starej gwardii» przyłączyło się mołodioż: w ciągu tego okresu w zespół teatru przyszło 24 nowych aktiora. Stanowisko głównego artysty teatru zatrudnił zasługiwać działacz sztuki Ukrainy Grigorij Fajer. Z 2004 po 2014 rok artystyczne kierowanie teatrem sprawowała rieżyssiorskaja kolegium – Aleksiej Girba, Siergiej Gołomazow, Aleksiej Litwin. W 2010 roku w skład rieżyssiorskoj kolegia wszedł profesor PIST (Państwowy Instytut Sztuki Teatralnej im. A. Łunaczarskiego) Michaił Czumaczenko. W 2014 roku reżyserskie kolegium uzupełniła Jelena Puszkina. W 2015 rok skład reżyserskiego kolegium został zdradzony.

Teatr zasłużył na uznania nie tylko w swojom mieście, ale też grubo powyżej jego granicami: świadectwem temu – bardziej 15 nagród na międzynarodowych festiwalach teatralnych w Ukrainie, Rosji, Kazachstanie i Polsce.

W 2008 roku teatr nagrażdion Poczesnym listem Gabinetu Ministrów Ukrainy.

W grudniu 2009 teatrowi przywłaszczony status «Akademicki».


13


9


http://rusteatr.odessa.ua


вернуться на страницу ТЕАТРЫ пол copy