Jeszcze na początku XIX wieku w Odessie pracowało mnóstwo cyrkowych bud. Z pierwszych lot podstawy miasta na placach i targach występowali skomorochy, iluzjoniści, przewodnicy niedźwiedzi. Pod nowy rok i na Rożdiestwienski święta urządzały się ludowe spacery. Na placu teatralnym przy Miejskim teatrze ustalał się «rozrywkowe miasteczko» z handlowymi namiotami i piwnymi namiotami, katalnymi górkami i karuzelami, amfiteatrami i budami. W amfiteatrach przechodzili ukochane w narodzie walka i kułacznyje walki, a w budach — teatralne i cyrkowe przedstawienia.


ц ист1


Budy — to lekkie czasowe urządzenia. Powstawali zazwyczaj z desek, przed sceną wyważał się kumaczowyj kurtyna. Widownia dzieliła się na pierwsze miejsca z ławkami i drugie, tak nazywany «zapędzanie», gdzie publiczność stała. Przed budami ustawiał się specjalny balkon — raus, gdzie do podstawy przedstawienia obszedł cały zespół i pokazywała dla przyciągania widzów lepsze fragmenty swoich numerów.
  Historia cyrkowych urządzeń w Odessie zaczyna się w 1857 roku, kiedy przedsiębiorca teatralny D. Godfrua wzniósł pierwszy, prymitywny po swojej instalacji cyrk. Wkrótce pojawił się drewniany cyrk pod brezentowym pokryciem, noszący dźwięczną nazwę «Gippodrom». W sześćdziesiąte lata przedostatniego stulecia dla występów gościnnych cyrkowego zespołu Giutiemana z Francji w Teatralnej uliczce było zbudowanym dużym kamiennym budynkiem. Po zakończeniu występów gościnnych go przebudowali w Teatr Maryjski, w którym stawiały się operowe i dramatyczne spektakle a także przechodzili cyrkowe przedstawienia. A w letnim ogrodowi «Ermitaż», co przez Stroganowskij most, było wybudowanym ogromnym okrągłym drewnianym budynkiem dla występów gościnnych cyrkowych zespołów.
W czas występów gościnnych w Odessie ze swoim zespołem, wspominającemu się już w związku z Moskiewskim cyrkiem na Kolorowej alei, Albertowi Sałamonskomu spodobało się miasto przy Morzu Czarnym, i on postanawia ustawić w Odessie stacjonarny cyrk. W 1879 roku na dworze Koblewskoj, 37 otwiera się pierwszy w Odessie cyrk w kamiennym budynku na 4 tysiące widzów, z centralnym ogrzewaniem, doskonale wyposażany — po wszystkich zasadom architektonicznej sztuki. Od tego przetrwać dziesięć lat budynku zaczyna się sto dwudziestu pięcioletnia historia Państwowego odeskiego cyrku.

Po tego как w 1889 roku budynek został rozebrany, wybitny odeski przedsiębiorca, gospodarz browaru («piwiarni król») Wilhelm Iwanowicz Sancenbachier, postanowił zbudować nowy cyrkowy budynek. W 1894 roku był otwarty cyrk W. I. Sancenbachiera na dworze Koblewskoj, 25, zbudowany w ciągu pięciu lat. Po projekcie inżyniera A. D. Gieldfanda wzniesiony dwunastowęglowy dwudziestometrowy budynek, uwieńczony przez kopułę z podwójnym żelaznym obszyciem dla lepszej izolacji na przypadek smażeniem albo zimna. Go nazywali „żelazny cyrk Sancenbachiera”  zza licznych metalowych konstrukcji.
A wewnątrz, gdzie rozmieszczali się 2300 widzów, — «pluszowy raj … marmuru, stopni, złota, matowych lamp, łuków, koridorczikow, echa, śmiechu, błyszczących oczu, zapachu duchów, stukania obcasów, mało czy czego» как z zachwytem opisał go Jurij Olesza w książce «Ani dnia bez linijki».


ц ист4


ц ист3


Po śmierci W. I. Sancenbachiera, w 1894 roku — na rok odkrycia cyrku — właścicielami została rodzina Sancenbachierowa, jego bracia, którzy mało poświęcali uwagi cyrkowi z powodu swojego nawału pracy. Cyrk gasnął. Stanęli zamieniać się właściciele. I wtedy cyrkowy administrator Moric postanowił wziąć na siebie kierowanie cyrkiem. Od 1908 roku na czele Odeskiego cyrku stał żandarmskij pułkownik S. A. Malewicz, który sam trzymał salę widowiskową i zapraszał na występy gościnne lepsze cyrkowe zespoły.


ц ист5


ц ист6


ц ист2


Latem budynek cyrku był wykorzystywany pod kino «wykładzina-teatr». W cyrku przeprowadzały się mistrzostwa w walce z udziałem lepszych od bojowników Rosji i zagranicznych krajów. W 1912 roku odbywały się mistrzostwa Odessy w walce z udziałem najsilniejszych bojowników całego świata. W cyrku z powodzeniem występowali i zwyciężali słynni bojownicy Iwan Poddubny i Iwan Zaikin, którym był także i pierwszym wozduchopławatielem w Rosji. Przeprowadzali się pierwsze loty na samolotach na hipodromie, tam zaś demonstrowały się wystąpienia, w których brał udział Iwan Zaikin. Po wydarzeniach 1917 roku budynek Odeskiego cyrku przeszedł w własność rady miejskiej. W 1925 roku Odeski cyrk dostał statusu państwowego.
O odeskim cyrku wspominał Walentiny Katajew w książce «Rozbite życie albo Czarowny róg Oberonu», o nim pisał Lew Sławin w opowieści «Zapowiedź prawdy», Jurij Smolicz w powieści «Świt nad morzem» … Tu odbywa się znajomość A. P. Czechowa i W. A. Durowa. Jak wynik — pojawienie się pod światło Czechowowskiej «Kasztanki». Tematami cyrkowego życia wypełniła się twórczość A. I. Kuprina — także po jego znajomości z życiem odeskiego cyrku (opowiadanie «W cyrku») …
W Odessie, która do tego czasu zdobyła sławę dużego centrum handlowego na Morzu Czarnym, z całego światła stali regularnie przyjeżdżać na występy gościnne rozsławione zespoły i wystający artyści tego czasu. Wśród nich — bracia Ferroani, D. Babuszkin, Burkati, Benedetto, treser koni W. Truccy, wystający bojownicy I. Poddubny, I. Zaikin, klaun Żakomino, A. i W. Durowy, bracia Nikitiny …
Na długości całego okresu istnienia cyrku w nim niejeden raz występowali słynni mistrzowie ujeżdżalni — W. Edier, Ju. i W. Durowy, Teresa Durowa, M. Rumiancew (Ołówek), I. Bugrimow, M. i W. Zapasznyie, twórcy atrakcji «Lew i tygrysy» artyści ludowi ZSRR W. i L. Szewczenki — przedstawiciele odeskiej cyrkowej dynastii, znani ekwilibryści siostry Koch, pierwszy radziecki mistrz świata po ciężkiej atletyce, poprawić ponad 100 światowych rekordów, G. Nowak, założyciel «Niedźwiedziego cyrku» W. Fiłatow, A. Wołżanskij, bracia Szyrman, A. Korniłow, Ju. D. Kukłaczew, W. Dikul, wystający iluzjonista E. T. Kio i potem jego synowie I. E. i E. E. Kio.

… stary odeski cyrk. Go kochają artyści. Tu specjalna nieopisana aura, w odróżnieniu od ogromnych współczesnych cyrkowych budynków, pierwsze rządy zbliżone do ujeżdżalni, bezpośredni kontakt z widzem.


ц о1


ц о2


ц ар1



ц выст1


ц выст2


ц выст4


ц выст5


ц выст3


ц выст6


ц выст8


ц выст9


вернуться на страницу ТЕАТРЫ пол copy